Aa

  • acı (ağrı) dec (i) n (Acı bir saati on saat yapar / Dec, ju saetê keno des saet – Shakespeare); ~lı decnayen, ~sız bedec (O kadar yaşlanmış ki adam, bir günü acısız geçmiyor / Xonde biyo kokım ke merık, ju roca xo bedec nêverina ra.)
  • acı (tat) thuz (Biber acı, yılan zehirli, sarmısak kötü kokar; ama hepsi lazım bu dünyaya / Biber thuzo, mor ağwiyino, boa şiri xırabına; hama ni peru dina rê lozıme); ~lı thuzın, ~laşmak thuz biyene, ~laştırmak thuz kerdene
  • acımak decaene (Acıyan dişlerimizin hepsini çektirmiyoruz / Dıdanê ke decene, perıno nêdame ontene); ~tmak decnayene, ~ vermek dec cı daene
  • acımak (yazığı gelme duygu) gunekiya xo amaene, cırê zerre decnaene (İki çeşit acıma vardır; biri merhem, öteki zehirdir; birincisi dostlarımızın, ikincisi de düşmanlarımızın acımasıdır / Dı kêsıd gunekiya xo amaene esta; juye melema, a bine ağwiya; vêrene ye dostanê, a bine ye dısmenonê mawa – Charles Summer)
  • acıkmak vesan biyene; acıkma vesaneni; aç bırakmak vesan caverdene (İnsanları aç bırakmak ağır bir zülümdür / İsonu vesan verdene zılmo de zaf gırano); acıktırmak vesan kerdene
  • vesan (Açın halinden tok anlamaz / Halê vesani mırd nêzano); aç-susuz vesan u tesan (Komşusu aç yatarken tok yatan bizden değildir / Uyo ke ciranê xo vesan kewne ra, u mara niyo); açlık vesaniye n
  • açık (ışıklı, aydınlık hali) asan, roştdar; ~ olmak asan biyene; mec. (bir şeyi) ~lamak asan kerdene; (bir yeri) aydınlatmak roşti kerdene
  • açık akerde; açmak adaene, akerdene, rakerdene; açık (açılmış) olmak akerde biyene; açılmak abiyaene; açtırmak rakerd daene (Anahtarını evde unutmuş, çilingir çağırmış kapıyı öyle açtırmış / Anaxtarê xo çê de kerdo xovira, venga çlilingir do, çeber heni do rakerdene)
  • açıklamak zon ver ardene, asan kerdene; açıklama asan kerdis(Öğretmenizimizin -kadın- açıklamasını beğenmedim / Ez asan kerdise maylıme qayil nêbiyane)
  • ad, isim name (i) n (Yeni doğmuş çocuklara isim bulmak hiç de kolay iş değildi / Domanê ke xona ame dina, ino re name vinitene, qe karo de sıvık nêbi); eril isim namo nêr, dişil isim namo maykêk (may); soyadı namê xani (namo peen)
  • adam mordem, merık (i) n (Akıllı bir adam olsaydın anadilini o kadar tez unutmazdın / Tı ke mordemo baqıl biyene, zone heni herbi xo vira nêkerdene)
  • adlandırmak namê berz kerdene, namê cı daene, namê pıranaene (Son oğlunun adını Serhat koydu / Namê layikê xuyo peen Serhat na pıra)
  • ah (acı inlemesi) axe (i) m; ah çekmek ontene, ahı kalmak axê mendene (Kimsenin ahı kimsede kalmaz / Axa kesi kes de nêmanena)
  • ahır axure (i) m, (Bugün ahırı ben süpürdüm / Ewro axure mı fişte de); büyükbaş hayvan ahırı n axura naxıri; küçükbaş hayvan ahırı n axura mali (~ selchi); mec. ahıra çevirmek axurê çarnaene
  • ahir axir; ahir zaman waxto peen (Kim bilir bu dünyanın son zamanlarını kim görecek / Kam zonenu, waxtê axira na dina kam vêneno)
  • ahiret axrete (i) m (Derler ki, ‚bu dünyanın işini ahirete bırakma‘ / Vane ke karê na dina axiretê mêverde)
  • ağaç dare (i) m; ~ dalı dalıka dare m; ~ kökü koka dare m; ~ yaprağı pelga dare m; ~ damarı pençe dare n; thomora dare m; ~ kurdu molık(e m) dare n; ağaçlandırmak dare nadaene (Amcam, bizim köy deresinin kenarına beş-altı ağaç dükmişti / Apê mı ververê derê dewa ma de phonc-ses dari naybi de)
  • ağar|mak (renk dönüşümü) sıpi biyene, ~tmak sıpi kerdene (Henüz 40 yaşında saçı ağarmış / Xona 40 serra xo dero, porê xo biyo sıpi)
  • ağar|mak (ortam) roşt biyene, ~tmak roşt kerdene; (Gün ağarınca boynum bükülür / Dalarım uzaklara gönlüm sıkılır… Sewe ke bena roşt vılê mı beno çewt / Dürro ra mot bon zerrê mı beno teng… Sezen Aksu)
  • ağıl ağılê (i) m (Hayvan ağılından ağır bir koku yayılıyor / Ağıla mal ra boya gırane yena)
  • ağır gıran; uykusu ağır olmak hewnê xo gıran biyene; (Ağır, ağır çıkacaksın bu merdivenlerden – Eteklerinde güneş rengi bir yığın yaprak – Ve bir zaman bakacaksın semâya ağlayarak… / Gereke gıran gıran bıveciye ni nerdigano ra – Pesonê to de rengê tiji ra ju koma welgo – Ju waxt asmen ra mot bena heni ebe berbaene… Ahmet Haşim)
  • ağır|mak decaene (İki gündür başım ağrıyor – Dı rociyo sarê mı deceno); ~tmak decnayene, ağrı vermek dec cı daene, ağrısız bedec
  • ağrı dec (i) n; ~lı decnayen, ~sız bedec (Baş ağrısına neden olan birçok hastalık vardır. / Xêle nêweşiye este, bêne sebebê decê sari.)
  • ağız fek (i) n; ağzı açık kalmak fekê xo akerde mendene, ağzı gevşek fekê sıst, ağzı kokmak fekê xo ra boye amaene(Milletin ağzı torba değil ki büzesin! / Fekê sari torbe niyo ke gıredere!)
  • ağla|makberbaene; ~ma, ~yış berbis (Ağlamak bize iyi gelmez / Berbiş mare rındı niyo); ağlak berbonık; ~tmak berbis daene, berbis fiştene (Sanki, sen çocukları ağlatmaktan zevk alıyorsun / De wane, tı domanu berbiş fiştene ra hes kenane)
  • ağustos amnonia peyêne m (Ağustosta armut toplamaya giderdik – Amnonia peyêne de ma şiyene muri deneare)
  • ağu (zehir) ağwi (-) n (Yehirle pişmiş aşı, kim yemeye gelir – Yemego ke ebê zehir amo potene, kam yeno i buro, Yunus Emre)
  • amca ap (i) n (Amca, babanın yarısıdır, derler – Vanê ap, nême pio); ~nın karısı cênıka api, ~ oğlu lacê api, ~ kızı çêna api,
  • akıl aqıl, fam(i) n(Allah akıl dağıttığında sen neredeydin / Heqi ke aqıl bare kerd tu koti de biy); ~lı baqıl; ~sız beaqıl (Akılsız başın cezasını ayaklar çeker / Cırmê sarê beaqıli lıngi oncene.) akıl vermek aqıl cı daene; akılsız baş saro beaqıl
  • aksak lengen, aksamak lengaene
  • aksırmak sınaene
  • aktarmak naql kerdene
  • Almanca Almanki, Alamanki n
  • ara are
  • araba arabe, erebe n 
  • aramak (çiyo, keso) feteliyaene
  • arı mes(e m) n; arı evi petalığ n, karakovan zığa mesu m
  • arka, sırt phoşti m; arka çıkmak (arka vermek) phoşt cıdaene, arkalamak (sırtlamak) phoşt kerdene, arkayı yaslamak phoşt cısanaene
  • armut muriye (i) m
  • aşağı cer; aşağıdan cer ra, cer de; aşağıya doğru avarde, avorde, havorde 
  • aşiret aşire m
  • at mayın(e, m) n; astor(e, m) n; (Yeni yeni ata biniyordum ki, ailemiz kente göç etti / Ez xona xona niştene mayıne, çê ma barkerd şi suke); ata binmek astore niştene; atla yol almak aspor şiyaene; atlı aspor
  • ateş adır (i) n (Ateş düştüğü yeri yakar / Adır gına koti ro, uca vesneno); ~ yakmak adır pıranaene; ~i söndürmek adır saynaene
  • ateş etmek napıraene (Tüfekle şaka yaptı, kardeşini vurdu, sakat bıraktı / Ebe çheke yaraniye kerd, na bıraye xora, seqet verda); atış talimi talimê napıraene (Yarın atış alanına gidip biraz atış talimi yapalım / Meşte şime raştê talimi, tene talimê napıraene bıkerime)
  • atla|mak khıldaene; (Çok merak ediyorsan, git bir uçurumun kenarında dur, ama atlama / Tı heni zaf merağ kena, so lewê yar de vınde, hama khılmede); atlayış khıld; ~mamak khılnêdaene
  • avlu hayıte, m
  • avukat abqat(em) n
  • Ay (uydu) aşme, asme m; ay (zaman birimi) asme m
  • ayıp ayb, ayv n
  • ayna ayne, lılık n
  • ayrılmak cabiyaene, (cı)ra şiyaene; (Sen benden gittiğinde / Ay karanlık oldu … To ke mira şîya / Asme bîya tarî – Umut Altınçağ); ayrılık cabiyaen, (cı)ra şiyae (Ölüm olsaydı da ayrılık olmasaydı / Merdene bıbiyene, cabiyene mebiyene); ayrılmamak canêbiyaene

…………………………………………

Bb Cc Çç Dd Ee Ff Gg Hh İi Jj Kk Ll Mm Nn Oo Öö Pp Rr Ss Şş Uu Üü Tt Vv YY Zz