TÜRKÇE / DEUTSCH

Türkiyeli göçmenlerde demokratik örgütlenme ve ATİGF
ATİGF, 5-8 Mayıs tarihleri arasında, 30. Kuruluş Yılı dolayısıyla dört seri panel organize ediyor. İlk panel 5 Mayıs günü Neunkirchen’de. Aynı panel 6 Mayıs’ta Viyana, 7 Mayıs’ta Linz ve 8 Mayıs’ta Innsbruck’ta tekrarlanacak. Panellere konuşmacı olarak Türkiye’den Volkan Yaraşır, Avusturya’dan Hüseyin Şimşek ve KOMintern temsilcisi katılıyor. Konu başlıkları ise, “Avrupa’da işçi sınıfı mücadelesinin tarihi”, “Göçmenlerin demokratik örgütlenmeleri” ve “Günümüzde işçi çalışması ve sendikal örgütlenme” şeklinde.

HÜSEYİN ŞİMŞEK*

Wien – Türkiye kökenli öğrencilerin Avusturya’daki varlığı, işçilerden daha eski tarihlere dayanır. Aynı durum, bu ülkedeki Türkiye kökenli öğrenci ve işçilerin örgütlenmesi içinde geçerli. Üniversite öğrencileri, henüz Türkiye’den Avusturya’ya kitlesel ve resmî işçi akını başlamadan –çok değil ama sadece 38 gün önce- kurdular ilk derneklerini: “Avusturya Türk Öğrenciler Derneği–ATÖD!” Resmȋ olarak 7 Nisan 1964 günü kurulan bu ilk dernek, “sol yelpaze”de kalan bir kurum olarak doğdu ve günümüze kadar geldi. Avusturya’nın Türkiye’den resmî ve kitlesel işçi alımı ise 15 Mayıs 1964 günü başladı. İşçilerin de yer aldığı ilk dernek ise, fiilen 1968’de ve “Viyana Türk İşçi-Gençlik Derneği–VTİGD” adıyla oluşum sürecine girdi. Bu ilk işçi derneğinin resmî kurum olarak kayıtlara geçtiği tarih, 24 Nisan 1971 günüdür. İşte Avusturya’daki Türkiye kökenli işçi ve öğrencilerin ilk federasyonu olma ünvanına sahip “Avusturya Türkiyeli İşçi-Gençlik Federasyonu–ATİGF”in 1986’da sahneye çıkmasında, işçilerin de yer aldığı ilk dernek olan VTİGD’in çok belirleyici bir rolü vardı.

1964-1986: Tekil dernekler dönemi

Avusturya, 1964’ten itibaren Türkiye’den işçi alımını başlattığında, burada biriken işçiler doğal olarak farklı ulusal, dinî ve siyasal (ideolojik ve politik) aidiyetlere sahip bir halde geldiler. Ne var ki “misafir gibi” yaşadıkları süreç içinde, bu farklı aidiyetlerini orta yere pek sermediler ya da seremediler. Esasen 1970’lere kadar, ayrımsız olarak bir ve aynı sayıldılar: “Türk” ve “Müslüman”! Oysa, Türk ve Müslüman bir ekseriyetten söz edilse de gerçekte tümüyle öyle değillerdi. 1960’ların sonunda ve 1970’ler boyunca sivil ve demokratik kitle kurumu temelinde ilk örgütlenmelere gidildiğinde, söz konusu farklı aidiyetler temel alındı. Temel ayrışma “sağ-sol” yelpazeler şeklinde yaşandı. Zamanla her yelpaze kendi içinde -Türkiye’deki hale direkt bağlı olarak- çok sayıda örgütlenme kanalını barındırır oldu.

Türkiye kökenlilerin Avusturya’da kurdukları ilk öğrenci (1964)  ve ilk işçi-gençlik derneği de (1968/71) “sol yelpaze”de kalıyordu. Sağ yelpazeden ilk dernek ise, Viyana’dan değil, Vorarlberg-Dornbrin’de 27 Nisan 1973’te kulvardaki yerini aldı: “İslam Kültür Merkezleri Birliği!” Süleymancılar Cemaati’nin organize olduğu bir kurumdu. MHP taraftarları, 1974’te sağ yelpazede yeni bir örgütlenme hattı açtılar. Fakat iki yıl kadar sonra, Almanya merkezli olarak yasal düzeyde kapatılacaklardı. Yeniden örgütlenmek için, 1978 yılını beklemeleri gerekti. Sağ yelpazedeki dernekleşme, Türkiye’deki sağ partiler (ağırlıkla MSP ve MHP) ile dinî cemaatler (Süleymancılar, Nur hareketi, Gülen hareketi) temelinde dallanıp budaklandılar.

Laik, demokrat, liberal, sosyal demokrat, sol, sosyalist, komünist; reformist veya devrimci şeklinde tanımlananların oluşturduğu sol yelpaze, 1979’a kadar iki dernekle geldi: ATÖD ve VTİGD! Türkiye’deki yeni sol partileşme ve fraksiyonlaşma, 1978-79’lara kadar bu iki dernek içinde “gruplaşma” olarak tezahür etti. 1980’ne doğru ise, bu iki dernekten çok sayıda yeni dernek çıktı. Yeni sol dernekler içinde, Türkiye’deki etkili sol, sosyalist, komünist hareketlerinin taraftarlarına ait politik yapıların yanı sıra, “Kürt” ve “Alevi” kurumlar da yerini alacaktı. Önce Kürtler (1980’den itibaren) ayrı örgütlenmeye başladı. Aleviler ise ilk derneklerini 1989’da St. Pölten’de kurdular.

Avusturya’daki Türkiye kökenli nüfusta, 1986’ya kadar, birden fazla derneği çatısı altında toplayan “üst örgütlenme”ler yoktu. “Federasyon” tarzında çatı kurumu oluşturma süreci, bugün 30. yılını kutlayan ATİGF’le başladı.

“Üst kurumlaşma” dönemi ve ATİGF’in kuruluşu

Avusturya’daki Türkiye kökenli göçmenler arasında, birden fazla derneğin biraraya gelerek üst kurum oluşturması süreci, 1980’lerin ikinci yarısında başladı. O günün dernekler yasasına göre bir federasyon kurmak için, en az üç derneğin biraraya gelip yapacakları bir düzenlemeyle tüzüklerine “üst kurum oluşturma maddesi” eklemeleri gerekiyordu. Türkiye’deki Partizan geleneğinin Avusturya’daki taraftarları, 1979 yılı içinde VTİGD’i tamamen kendi kitle kurumu haline getirmelerinin yanı sıra, birçok başka eyalet ve kentte de yeni dernekler kurdular. 1978’de Vorarlberg Türk Halkevi adıyla kurulan, 1980’li yıllar içinde bir isim değişikliği yaşayarak çalışmalarını Vorarlberg Türkiyeli İşçi ve Gençlik Derneği adıyla sürüren dernek iki isim değişikliği daha yaşadı: Vorarlberg Emekçiler Derneği ve Kasım 1998’den itibaren Tohum Gençlik ve Kültür Merkezi. ATİGF’in kuruluşunda etkin rol oynayan ikinci dernekti bu.

Federasyon kuruluş hazırlıkları için, 1982’de “Koordinasyon Komitesi” oluşturulmuşken, Viyana ve Vorarlberg’de birer Tirol ve Niederösterreich’de ise inisiyatifler vardı. Federasyonun kurulması için gerekli olan üçüncü dernek Tirol eyaletinin Wörgl kentinde kuruldu. Federasyonlaşma çalışmalarına hız verildi. Federasyon kurma kararı ilgili resmî daireye yazılı olarak bildirildi. Yasal düzeyde Avusturya Türkiyeli İşçi Gençlik Federasyonu-ATİGF, 9 Kasım 1986 günü resmen kurulmuş oldu. “Kuruluş Kongresi”ni ise, 7-9 Kasım 1987 tarihleri arasında, Viyana’nın Brigittenau Belediyesi’nde bulunan gençlik konaklama (Jugendgästehaus-Wien Brigittenau) binasında gerçekleştirdi. Bu süreçte, VTİGD’in adı da yasal prosedür gereği, Viyana Türkiyeli İşçiler Derneği-VTİD olarak değiştirildi. Derneğin adından “gençlik” ibaresi çıkarıldı.

Sonraki yıllarda ATİGF’in üye dernek ve bağlı komitelerinin sayısı arttı. Federasyon günümüzde bağlı 6 derneğe sahip. Viyana ve Vorarlberg dernekleri yukarıda zikredildi. Diğer dört dernek şöyle sıralanıyor: Niederösterreich-Neuenkirchen’de Niederösterreich İşçi ve Gençlik Kültür Merkezi, Tirol-Innsbruck’ta Tirol Demokratik Göçmenler Derneği ve Wörgl’de Wörgl Yıldız Kültür, Spor ve Dostluk Derneği, Oberösterreich-Linz’de Linz Umut Kültür Merkezi. Niederösterreich-St. Pölten ve Salzburg’da ise “komiteler” düzeyinde çalışmalar söz konusu. ATİGF, 19-20 Aralık 1986'da Almanya’da oluşturulan Avrupa Türkiyeli İşçiler Konfederasyonu-ATİK adlı kıtasal çatı kurumun da kurucu üyesidir. ATİK’e bağlı Almanya, Avusturya, Hollanda, İsviçre’de olmak üzere dört federasyon var. Fransa ve İngiltere’de, faaliyetler komiteler temelinde sürüyor. Konfederasyonun bünyesinde çıkan ve Avrupa çapında dağıtımı yapılan üç yayın organı mevcut: Mücadele gazetesi, Yeni Kadın ve Yeni Demokratik Gençlik dergileri.

Kendini, “demokratik bir kitle örgütü” olarak tanımlayan ATİGF’in başlıca amaçları arasında şunlar sıralanır: Bu ülkede yaşayan göçmen Türkiyelilerin ekonomik ve demokratik haklarını savunmak, “Yabancılar Yasası” benzeri yasa ve uygulamalara son verilmesini sağlamak, yıllardır Avusturya’da yaşayan herkese seçme ve seçilme hakkını elde etmek, okul ve okul öncesinde göçmen çocuklarına anadilde eğitim olanakları sağlamak. (Kaynak: www.hallac.org)

 
* Bu yazı, “Türkiye’den Avusturya’ya Göçün 50 Yılı” adlı kitabımdaki ilgili bölümün özetidir.
© huseyin-simsek.com | E-Mail: huseyin.simsek@gmx.at